ساخت محصوالت بهداشتی و آرایشی
هنرجویان عزیز، تهیه مواد شمیایی مورد استفاده در زندگی روزمره، توسط خود شما در آزمایشگاه، عملی است شیرین و پر جاذبه، که ضمن آشنایی با شیمی کاربردی، انگیزه لازم در درک عمیق مفاهیمی مانند صنایع شیمیایی، کنترل کیفیت و استاندارد را در شما ایجاد خواهد کرد.
به دلیل وجود تفاوت های اصولی بین شرایط آزمایشگاه و کارخانه، در زمینه کیفیت و کمیت مواد اولیه و انواع دستگاه ها و تجهیزات طبعا موادی که در آزمایشگاه ساخته میشوند با آنچه در کارخانه های شیمیایی تولید میشوند اختلاف زیادی دارند ولی توجه داشته باشید که این اختالف ها صرفا به معنی خوب یا بد بودن محصولات نیست و فقط با انجام یک مجموعه فرآیندهای کنترلی روی کیفیت مواد میتوان در مورد آنها قضاوت نمود. از این رو، الزم است در محیط آزمایشگاه و هنگامّ کار با مواد، کمال دقت را به خرج دهید تا از فعالیت آزمایشگاهی خود نتیجة مطلوبی به دست آورید.
تهیه صابون جامد
صابون ها از واکنش صابونی شدن چربی ها، که در واقع عبارت است از خنثا شدن اسیدهای چرب به وسیله قلیا، حاصل میشوند. در عمل، صابون های جامد را اغلب از ترکیب روغنهای جامد یا مایع با سدیم هیدروکسید یا سدیم کربنات تهیه میکنند.
ّ از آنجایی که واکنش صابونی شدن سریع نیست، باید مخلوط روغن و هیدروکسید سدیم و آب را مدتی جوشاند تا به حالت خمیری درآید. در آزمایشگاه، برای سرعت بخشیدن به واکنش صابونی شدن، مقداری الکل به آن اضافه میکنند. هدف از این آزمایش: انجام یک واکنش صابونی شدن، تهیة صابون و بررسی بعضی از خواص آن.
نکات ایمنی
چون سدیم هیدروکسید خاصیت خورندگی دارد، کاملااحتیاط کنید تا با پوست بدن شما تماس حاصل نکند. در صورت تماس، محّل مورد تماس را فورا با مقدار زیادی آب بشویید. موقع آزمایش حتما از عینک محافظ آزمایشگاهی استفاده کنید. هنگام استفاده از الکل، نزدیک شعله کار نکنید.
1- توری و سه پایه و گیره
2- چراغ گاز یا گرمکن الکتریکی
3- لوله آزمایش
4- همزن شیشه ایی
5- بشر
6- ترازوی آزمایشگاهی با دقت یک گرم
7- روغن نباتی یا حیوانی
8- سود سوزآور سدیم هیدروکسید
9- الکل صنعتی
10- نمک طعام
11-کاغذ اندازهگیری pH
روش کار
در یک بشــر20، میلی لیتر آب مقطر بریزید و مقدار 6 گرم ســود را پس از توزین، به آن اضافه کنید و با احتیاط آن را همّ بزنید تا حل شود. در یک بشر دیگر، مقدار6 گرم روغن جامد یا مایع بریزید و 25 میلیلیتر الکل صنعتی به آن اضافه کنید و محلول سود را بــه آرامی روی آن بریزید و به ملایمت روی چراغ گرم کنید و مرتبا هم بزنید. با توجه به تبخیر تدریجی آب، هر چند دقیقه، کمــی آب مقطر به آن بیفزایید و به عمل حرارت دادن تا مرحلة ایجاد تودهی خمیری شــکل ادامه دهید.
در بشــر دیگــری حدود 150 میلی لیتر آب مقطر بریزید و در آن 50 گرم نمــک طعام حل کنید و تا نزدیک نقطة جوشً حرارت دهید. ســپس تودة خمیری شــکل را به این محلول اضافه کنید و بشر را در داخل آب سرد قرار دهید تا کاملا خنک شــود در این مرحله ذرات صابون بر روی ســطح محلول جمع میشود. این ذرات را جمع کنید و با آب سرد به خوبی بشویید.
در آخر تودة جامد و خمیری شــکل به دســت آمده را در قالبی بفشــارید و بگذارید تا خشــک شــود. به این ترتیب یک قالب کوچک صابون تولید کرده اید.
کنترل کیفیت
کمی از صابون تولیدی خودتان را، پس از پودر کردن، در یک بشر محتوی 10 میلی لیتر آب مقطر بریزید و ضمن حرارت دادن مالیم، آن را به هم بزنید تا صابون کامال ّ حل شود. اکنون با یک کاغذ pH میزان قلیائیت آنرا اندازه بگیرید. از آنجایی که این صابون نمک سدیم یک اسید چرب است قطعا ً ّ به هنگام حل شدن در آب، محیط را قلیایی خواهد کرد ولی میزان این قلیائیت میتواند از محدودة pH، 8 الی10 باشد و اگر pH باالتر از این محدوده باشد کیفیت صابون غیر قابل قبول است. هر چه pH به این محدوده نزدیکتر باشد صابون از مرغوبیت بیشتری برخوردار است. دلیل باال بودن pH، این است که در پایان کار تودة جامد صابون به حد کفایت با آب سرد شستوشو نشده و سود سوزآور در صابون تولیدی باقی مانده است. چنین صابونی برای پوست انسان مناسب نیست.
